Waar Nederland nog last van de naweeën van de recessie heeft, balanceren andere landen op de rand van bankroet. Kan een land eigenlijk failliet? En wat zijn de gevolgen voor Nederlandse ondernemers die in zo’n land actief zijn?
Het begon met de bankencrisis in het kleine IJsland, maar intussen hebben ook anderen landen noodsteun van het IMF en de Europese Unie ontvangen, omdat ze het op eigen kracht financieel niet meer konden bolwerken.
Staatsschuld
Tijdens de economische recessie lopen in vrijwel alle westerse landen het overheidstekort en de staatsschuld op. In sommige landen gaat dit echter sneller, lag de staatsschuld al hoger, bijvoorbeeld boven de EMU-norm van 60 procent van het bbp, en/of zijn er redenen om te twijfelen aan het vermogen van het land de schuld terug te betalen. Dat kan aanleiding zijn voor een credit rating agency om de rating van dat land te verlagen.
Kredietrating
De kredietrating is de beoordeling waarmee de kredietwaardigheid van een land (in de Angelsaksische wereld ook een bedrijf of persoon) wordt vastgesteld. De beste beoordeling is AAA. Naast de Nederlandse staat hebben ondermeer regeringen van de VS, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Luxemburg, Denemarken, Zweden en Finland zo’n meest gunstige beoordeling. België moet het vanwege zijn hogere staatsschuld doen met een beoordeling van AA+, Italië met zijn nog hogere staatsschuld met A+. Van sommige Europese landen staat de kredietrating ter discussie, is deze recent verlaagd of is hij ongunstig.
Credit rating agencies
De kredietrating wordt vastgesteld door de credit rating agencies. Hun rol is in de kredietcrisis zeer belangrijk geworden, en ze worden daarom ook veel bekritiseerd. Als zo’n agency de rating van een overheid verlaagt, heeft dat in deze hectische tijden grote gevolgen. Het leidt ertoe dat het land niet meer, of niet meer onder dezelfde voorwaarden aan kredieten kan komen. Dit kan een overheid in acute financiële problemen brengen.
Europese Commissie
Ook de Europese Commissie ziet toe op de staatsfinanciën van de Europese lidstaten. Dit in het kader van de begrotingsregels uit het Groei- en Stabiliteitspact. Deze maand kondigde de Europese Commissie een correctieprocedure aan tegen zes eurolanden die volgens de Commissie een ‘buitensporig begrotingstekort’ hebben. Het gaat om Frankrijk, Ierland, Griekenland, Spanje, Letland en Malta. Van deze landen spant Ierland de kroon met een begrotingstekort van bijna 10 procent van het bbp.
Kan een land failliet?
Als een land in betalingsmoeilijkheden komt, zijn de schuldeisers altijd voor een deel buitenlandse geldverstrekkers. Het is echter de vraag bij wie deze geldverstrekkers het faillissement van het land kunnen aanvragen. Het beginsel van nationale soevereiniteit staat dat in de weg. Wie bijvoorbeeld zou de rechter moeten zijn die het faillissement uitspreekt, wie de curator die de bezittingen van het land verkoopt, wie zou de nieuwe eigenaar zijn en met welke middelen int hij zijn nieuwe bezit? En wie vervult de rol van deurwaarder?
1923
Het is in de geschiedenis voorgekomen dat een land ‘zijn geld kwam halen’ in een ander land. Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog werden in het Verdrag van Versailles zeer hoge betalingsverplichtingen opgelegd aan Duitsland. Het land was niet in staat aan deze verplichtingen te voldoen. In reactie daarop stuurden Frankrijk en België in 1923 hun legers naar het gedemilitariseerde Rijnland, en bezetten het Ruhrgebied. Deze acties waren koren op de molen van het nationaalsocialisme in Duitsland, dat de ‘vernederingen’ nog lang daarna in zijn propaganda zou gebruiken.
Geen rechtsmacht om ander land failliet te verklaren
In 1990 verzocht journalist Willem Oltmans de Rechtbank in Den Haag om Suriname failliet te verklaren. De zaak zou doorlopen tot aan de Hoge Raad. Deze deed op 28 september 1990 de volgende uitspraak:
“Het middel stelt - in onderdeel a - de vraag aan de orde of de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft een vreemde Staat failliet te verklaren. Die vraag moet ontkennend worden beantwoord op grond van het volgende.
3.2. Het faillissement is een algemeen beslag op het vermogen van de schuldenaar, omvat diens gehele vermogen ten tijde van de faillietverklaring (art. 20 Fw), ontneemt aan de schuldenaar de beschikking en het beheer over zijn tot het faillissement behorend vermogen (art. 23) en belast een of meer curatoren met het beheer en de vereffening van de failliete boedel (art. 68, 70) onder toezicht van een rechter-commissaris (art. 64), waarbij aan de curator ingrijpende bevoegdheden toekomen, zoals het openen van alle aan de gefailleerde gerichte brieven en telegrammen (art. 99).
De aard van het faillissement en de aan een faillietverklaring verbonden gevolgen staan eraan in de weg dat aan de Nederlandse rechter rechtsmacht toekomt om een dergelijke maatregel ten aanzien van een vreemde mogendheid te nemen. Aanvaarding van die rechtsmacht zou impliceren dat een curator met vergaande bevoegdheden het beheer en de vereffening van het vermogen van een buitenlandse mogendheid ter hand neemt onder toezicht van een Nederlandse publieke functionaris. Een en ander zou een volkenrechtelijk ontoelaatbare inbreuk maken op de soevereiniteit van de betreffende vreemde Staat.”
Oftewel: volgens de Hoge Raad heeft de Nederlandse rechter geen rechtsmacht om een ander land failliet te verklaren.
Ruilhandel neemt plaats geld in
Een dreigend faillissement leidt bij landen tot een crisis in de betalingsbalans, de optelsom van betalingen van het buitenland en betalingen aan het buitenland. Niemand zal nog geld aan het land willen lenen en investeringen blijven uit. De nationale munt zal zijn waarde verliezen en internationale handel wordt vrijwel onmogelijk. In het land zelf zal ruilhandel de rol van het geld overnemen. Het land wordt teruggeworpen in zijn ontwikkeling.
Ruilhandel neemt plaats geld in
Een dreigend faillissement leidt bij landen tot een crisis in de betalingsbalans, de optelsom van betalingen van het buitenland en betalingen aan het buitenland. Niemand zal nog geld aan het land willen lenen en investeringen blijven uit. De nationale munt zal zijn waarde verliezen en internationale handel wordt vrijwel onmogelijk. In het land zelf zal ruilhandel de rol van het geld overnemen. Het land wordt teruggeworpen in zijn ontwikkeling.
IMF
Het is niet nieuw dat landen op de rand van een bankroet balanceren. Het overkwam ondermeer Aziatische landen tijdens de Aziëcrisis, Argentinië en Suriname. Landen in financiële moeilijkheden kunnen overbruggingskredieten aanvragen bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Lidstaten van de Europese Unie kunnen de hulp van de Unie inroepen. Ook landen uit de regio (zoals IJsland, Wit-Rusland en Oekraïne) hebben dit gedaan. Het IMF en de EU stellen strenge voorwaarden om de staatsfinanciën van het betreffende land op orde te brengen. Verscheidene landen, waaronder Argentinië, hebben geprobeerd onder deze voorwaarden van het IMF uit te komen. Dit had echter zulke vervelende gevolgen dat ze uiteindelijk toch eieren voor hun geld kozen.
Ondernemers
Voor ondernemers die handel drijven met andere landen, is het belangrijk dat het financiële systeem van dat land stabiel is. Het gaat dan ondermeer om de wisselkoers, bij export om de koopkracht van de koper en bij import om het vermogen van het bedrijf in het andere land om de gevraagde producten te leveren, en tegen een stabiele prijs. Over het algemeen kan worden gesteld dat wisselkoersrisico’s er in elk geval niet zijn in de landen die deelnemen aan de euro, en dat ook andere risico’s binnen het eurogebied kleiner zijn dan daarbuiten. Maar dat is in het algemeen. Er zijn grote verschillen per land.
Conclusie
Kortom, we kunnen Griekenland niet failliet laten gaan. Maar het mag duidelijk zijn dat Het mag duidelijk zijn dat het veel inspanning zal vergen, voor de burgers de regering zullen vertrouwen en bijvoorbeeld ook bereid zullen zijn eerlijk belasting te betalen. Het is immers een land waarvan de burgers belastingontduiking een normale zaak vinden.
Griekenland is een land waar de endemische corruptie, die op alle niveaus en in iedere instelling bestaat, absoluut moet worden aangepakt. Het is voor deze burgers jammer dat hun land daar zo laat mee wordt geconfronteerd. Want nu wordt het een dure les, zeker als die van het IMF moet komen.
Bron van een deel van dit artikel
Businesscompleet.nl
